Pawelc – Kaszubski Herb Szlachecki
Herb Pawelc, znany także pod różnymi wariantami jak Pawels, Pawelsken czy Pawelski, to jeden z reprezentatywnych herbów szlacheckich związanych z regionem Kaszub. Jego historia sięga przynajmniej XVII wieku, a różnorodność wariantów świadczy o bogatej tradycji szlacheckiej tej rodziny. W artykule przyjrzymy się szczegółowemu opisowi herbu, jego najwcześniejszym wzmiankom oraz historii rodziny Pawelców.
Opis Herbu
Herb Pawelc znany jest w kilku wariantach, które różnią się od siebie zarówno kolorystyką, jak i detalami. Najważniejsze z nich opisano według zasad blazonowania Alfreda Znamierowskiego.
Pawelc I
Wariant ten przedstawia w polu czerwonym pół jelenia skaczącego, wykonanego w kolorze srebrnym. Nad hełmem bez korony umieszczony jest klejnot: trzy czerwone róże na łodygach ulistnionych, układające się w wachlarz. Labry herbu są czerwone, podbite srebrem.
Pawelc I a
W tym wariancie barwy godła i pola zostały odwrócone, a środkowa róża w klejnocie jest srebrna.
Pawelc II
Pawelc II charakteryzuje się tarczą dzieloną w pas. W polu górnym, błękitnym, znajdują się trzy srebrne róże ułożone w pas, podczas gdy w polu dolnym, czerwonym, przedstawione jest pół jelenia złotego, wyskakującego zza zielonego krzaka. Klejnot nad hełmem w koronie to pół jelenia wspiętego, złotego. Labry z prawej strony są błękitne, podbite srebrem, a z lewej czerwone, podbite złotem.
Pawelc II a
Wariant ten różni się kolorystyką: pole górne jest czerwone, dolne srebrne, a jeleń w godle i klejnocie jest czerwony. Labry pozostają czerwone i podbite srebrem.
Pawelc III
W polu czerwonym tego wariantu widnieje wspięty jeleń srebrny. Klejnot stanowią trzy czerwone róże na łodygach ulistnionych w wachlarz. Labry są czerwone i podbite srebrem.
Najwcześniejsze Wzmianki o Herbie
Pawelc jako herb szlachecki został po raz pierwszy udokumentowany na mapie Pomorza Lubinusa w 1618 roku jako Povelsken. Później pojawił się także w Nowym Siebmacherze oraz u Ostrowskiego w „Księdze herbowej rodów polskich” jako Pawels I. Wariant I a był przytaczany przez Siebmachera oraz Bagmihla w „Pommersches Wappenbuch”. Wariant II jest znany z herbarzy Ledebura oraz Żernickiego. Warianty II a i III również zostały odnotowane przez Siebmachera.
Historia Rodziny Pawelców
Rodzina Pawelców wywodziła się z drobnej szlachty osiadłej na ziemi słupskiej. Nazwisko rodziny pochodzi od imienia Paweł. Pierwsza wzmianka o rodzinie pochodzi z 1575 roku, kiedy to Hans Paveltze został wymieniony w dokumentach z Warcimina. Kolejne wzmianki dotyczą lat 1608, 1618 oraz 1621. Nie ma jednak pewności co do wzmianki z roku 1601 (Pauelsstorf), która mogłaby dotyczyć tej samej rodziny.
Rodzina Pawelców była właścicielem Warcimina aż do 1842 roku oraz miała działkę w Krępkowicach. Często przyjmowali nazwiska odmiejscowe od posiadanych wiosek. Świadczy o tym kilka wzmiankowanych osób z lat 1721-1723, które nosiły nazwiska związane z Warciminem lub Krępkowicami.
Rodzina ta miała również swoje osiągnięcia wojskowe – Michael Wenzel von Pawelsz służył w armii pruskiej i był wymieniany w dokumentach już w 1777 roku. Niestety wzmianki o rodzie kończą się na XIX wieku – ostatnie datowane na 1854 roku dotyczą Gustava Gottloba Friedricha von Pawelsza oraz jego posiadłości.
Herbowni
Herb Pawelc noszony był przez różne osoby i rodziny związane z kaszubskim regionem. Oprócz podstawowej formy herbu istniały także inne odmiany nazwiskowe związane z tą rodziną takie jak Pauelsstorf, Paueltzen czy Pawelski. Dodatkowo do herbownych przypisani byli także przedstawiciele rodzin Warcimińskich oraz Krępiechowskich.
Zakończenie
Herb Pawelc to nie tylko symbol rodowy rodziny Pawelców, ale także świadectwo bogatej historii kaszubskiej szlachty. Różnorodność wariantów tego herbu pokazuje wpływy kulturowe oraz zmiany zachodzące na przestrzeni wieków. Dziś herb ten stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego regionu Pomorza i przypomina o tradycjach szlacheckich Kaszubów.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).