Juliusz Adler – Życie i Kariera
Juliusz Judka Adler był jednym z wybitnych przedstawicieli żydowskiego teatru w Polsce, a jego kariera artystyczna trwała przez kilka dekad. Urodził się 15 listopada 1880 roku w Białymstoku, w rodzinie piekarza. Już od najmłodszych lat przejawiał talent muzyczny, co skłoniło go do podjęcia edukacji w chederze, a następnie do nauki u prywatnego nauczyciela. Jego pasja do muzyki i teatru szybko doprowadziła do rozpoczęcia kariery artystycznej, która miała trwać aż do wyjazdu do Stanów Zjednoczonych.
Początki kariery artystycznej
W wieku dziewięciu lat Juliusz Adler dołączył do chóru prowadzonego przez kantora, co stało się pierwszym krokiem w jego artystycznej drodze. W 1891 roku zadebiutował jako śpiewak w trupie Broderzingerów, gdzie zdobywał doświadczenie na scenie. Jego talent został szybko dostrzegany, co doprowadziło go do występów w rosyjskiej trupie operowej. Po pewnym czasie objął stanowisko kierownika chóru w synagodze, co tylko umocniło jego pozycję w środowisku artystycznym.
Rozwój kariery w teatrze jidyszowym
Adler nie ograniczał się jednak tylko do śpiewu. Wkrótce dołączył jako aktor do trupy Dawida Schwarzbarda, a następnie pracował z grupą Abrahama Kamińskiego. W tych trupach pełnił różne funkcje – był nie tylko aktorem, ale także chórmistrzem i reżyserem. Jego wszechstronność oraz umiejętności organizacyjne pozwoliły mu na zarządzanie trupami teatralnymi na terenie Rosji.
W 1904 roku Juliusz wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozpoczął pracę w Columbia Theatre oraz Arch Street Theatre w Filadelfii. Szybko zdobył uznanie w nowym środowisku artystycznym i zyskał nowe możliwości zawodowe.
Powroty do Polski i dalsze osiągnięcia
W 1907 roku Adler powrócił do Warszawy i dołączył do teatru Jardin d’Hiver. Jego kariera nabrała tempa – występował jako wędrowny aktor i zyskał reputację reżysera. W 1909 roku ponownie odwiedził Stany Zjednoczone, a po powrocie zaangażował się w Teatrze Wielkim w Łodzi pod dyrekcją Icchaka Zandberga. Po krótkim okresie postanowił założyć własną grupę teatralną wraz z Nahumem Lipowskim, z którą występował na terenie Rosji.
Adler wrócił do Teatru Wielkiego w Łodzi pod koniec 1911 roku, a od 1912 r. prowadził własny teatr jidyszowy. Jego działalność obejmowała nie tylko Łódź, ale także inne miasta Imperium Rosyjskiego oraz Wiedeń.
Teatr Scala i działalność za granicą
W 1913 roku Juliusz Adler wspólnie z Hermanem Sierockim założył Teatr Scala w Łodzi, który stał się ważnym centrum kultury jidyszowej. Po zakończeniu I wojny światowej spędził pół sezonu na występach w Bostonie oraz Los Angeles, a lata 1921-1922 spędził na scenach Yiddish Art Theatre w Nowym Jorku.
W 1922 roku przejął kierownictwo Liberty Theatre razem z Sierockim. Po kolejnych występach w Hopkinson Theatre i Yiddish Art Theatre, wyjechał do Europy, by kontynuować swoją karierę na kontynencie amerykańskim oraz południowoamerykańskim.
Na przełomie lat 1927-1928 Adler stał się kierownikiem artystycznym teatru w Toronto. Jego międzynarodowe występy obejmowały Belgię, Francję, Niemcy oraz Związek Radziecki. W grudniu 1928 roku objął stanowisko reżysera Nowego Teatru Jidysz w Rydze i występował gościnnie w Kownie.
Działalność twórcza i filmowa
Juliusz Adler był nie tylko utalentowanym aktorem i reżyserem, ale również autorem sztuk teatralnych oraz melodramatów. Jego twórczość przyczyniła się do rozwoju kultury jidyszowej zarówno w Polsce, jak i za granicą. W ciągu swojej kariery filmowej wystąpił m.in. w filmach takich jak „Mirełe Efros” (1912), „Ubój” (1913) oraz „Niewolnica zmysłów” (1914).
Zakończenie
Juliusz Adler pozostaje jedną z najbardziej znaczących postaci polskiego teatru jidyszowego. Jego wkład w rozwój tej formy sztuki oraz jego osiągnięcia na scenach zarówno europejskich, jak i amerykańskich świadczą o jego talencie oraz determinacji. Choć jego życie osobiste pozostaje częściowo tajemnicą, jego artystyczna spuścizna trwa nadal i inspiruje kolejne pokolenia aktorów oraz twórców teatralnych.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).